Bij een klein baantje is de ruwbouw in een middagje wel voltooid en dienen zich de eerste elektra werkzaamheden aan. Zijn computers niet mijn grote hobby, elektrotechniek is dat nog minder. Het kan me maar niet boeien. Zoals de meeste trambaners bouw ik analoog. De baan is in secties verdeeld die door tuimelschakelaars kunnen worden in- of uitgeschakeld. De wissels bedien ik door een puls schakelaar in te drukken. De schakelaars zijn in een paneel met daarop een schema van het baanplan ingebouwd. De schakelaars zijn besteld via Conrad, en kosten circa € 0,80 per stuk. Het paneel bestaat uit een stuk plexiglas waarop een schematische weergave van het sporenplan is geplakt. Het baanplan is in MS-Word getekend en op een kleurenprinter afgedrukt. Tenslotte zijn op de juiste plaatsen gaatjes geboord en de schakelaars gemonteerd. Nu nog het solderen van 38 draadjes.... oef!
En zo ziet de achterkant er nu nog uit.
En met alle draadjes eraan gesoldeerd. Viel me 100% mee. Bij het solderen heb ik ondanks alle negatieve adviezen op modelspoorsites en -fora heb ik gebruik gemaakt van S39. Ik breng het met een penseeltje aan en verwijder het met water en een iets groter penseel. Het soldeer vloeit dan erg goed en geeft een perfecte verbinding.
En daarna alle draadjes voorzien van een label met de functie, anders wordt het wel een hele grote puzzel.
En zo zit het paneel op zijn plek gemonteerd. Het paneel is vastgezet met boutjes zodat het later, als het bovenste nivo gemonteerd is, nog weg gehaald kan worden en de achterzijde ook nog bereikbaar is.
Aan de onderzijde van niveau 100+ wordt ook nog een nokje gemaakt zodat het paneel 4 bevestigingspunten heeft.
De draadjes van alle schakelaars zijn aangesloten op kroonsteentjes. Vanaf de kroonsteentjes wordt nu verder vertakt en daarna naar de voedingspunten op de baan maar voordat die aangesloten kunnen worden moeten eerst de rails worden gelegd.
De elektrische wissels (één gewone en een drieweg) voor de remise worden bediend met drukknoppen op het bedieningstableau. Omdat er vier rijwegen mogelijk zijn, zijn er vier drukknoppen aanwezig. Vanaf het bedieningspaneel lopen vier draadjes die splitsen naar de wisselmoteren die ze moeten aansturen. Dat zijn totaal 3 motoren met dus elk twee standen (rechtdoor of afbuigend).
Alle mogelijke combinaties worden door middel van een diodenmatrix aangestuurd. Het principe daarvan staat bij het volgende plaatje uitgelegd.
Rechts in beeld de vier draadjes van het bedieningspaneel, links de aansluitingen (8 stuks) vanaf de wisselmotoren. 2 Daarvan (van het driewegwissel) zijn zichtbaar. Je kijkt hier overigens tegen de onderzijde van het bovenste nivo aan.
Voorbeeld: met knop A wil ik lamp 1 en 2 laten branden, met knop B alleen lamp 2. Bij het indrukken van knop A werkt dat inderdaad zoals het moet, maar bij het indrukken van knop B gaat ook lamp 1 branden. Reden; de stroom loopt ook via de schuine verbinding om naar lamp 1, die dan ook gaat branden.
Dit kan voorkomen worden door in de schuine verbinding een diode te plaatsen. Een diode laat in slechts één richting stroom door. Door een diode te plaatsen kan de stroom dus niet meer via de schuine leiding lamp 1 bereiken.
Met de wissels is hetzelfde principe gehanteerd. Links vier knopjes voor elke mogelijke rijweg, en rechts 4 wisselmotoren met elk 2 standen (rechtdoor of afbuigend). Een beetje puzzelen en alleen de goede verbindingen worden in werking gezet.
En zo ziet de matrix er aan de onderzijde uit.
De twee overwegen op trambaantje worden uiteraard voorzien van een knipperlicht-beveiliging. Omdat de baan in het huidige tijperk wordt geplaatst wilde ik ook een installatie die in deze tijd past. De keuze valt vanzelfsprekend op een zogenaamde EBÜT 80-installatie. In model is deze bij Busch verkrijgbaar, maar is dan stevig aan de prijs. Via het forum van beneluxspoor.net kwam ik op een duitse site terecht waar een elektronisch schema van een dergelijke installatie op stond. Spullen besteld via Conrad, en solderen maar. Mijn eerste schakeling! En.... hij werkte niet. Via mede-forummers op beneluxspoor kwam ik er achter dat de schakeling niet geheel klopte en dat een kleine aanpassing noodzakelijk was.
En zo ziet het er van onder uit. Iets minder fraai, maar wel werkend. Hij werk niet zo mooi als ik hoopte, maar ja, hij is wel zelfgebouwd.
Als er een tram aankomt gaan nu eerst gele waarschuwingslichten branden. Na circa 2 seconden gaan deze uit en gaan 2 rode lichten branden. De overgang van geel naar rood gaat iets te gelijkmatig; de gele lichten doven langzaam uit en de rode gloeien dan al langzaam aan. Ik zou het mooier (en realistischer) vinden als ze echt oversprongen van geel naar rood.
Verder heb ik de laatste tijd vooral (een klein beetje) gewerkt aan de bedrading van de baan. Op een aantal strategische plekken maak ik voedingspunten voor verlichting, zodat ik in de sceneryfase hierop kan aansluiten met straat- en huizenverlichting.
Hier zijn de voedingen van de sporen op het bovenste niveau zichtbaar. Je kijkt hier tegen de onderzijde van het bovenste nivo aan.
Zo ziet de bedrading achter het bedieningpaneel er nu nog uit. Voordat een de bovenplaat definitief wordt bevestigd moet er nog het nodige worden gebundeld en vastgezet.
De dioden-matrix voor het remise wisselcomplex op zijn plek gemonteerd.
De schakeling voor de overweg die ik op internet gevonden had werkte niet naar mijn zin. De overschakeling van oranje naar rood ging te geleidelijk (fade-in, fade-out) in plaats van realistisch rood aan en gelijk geel uit. Omdat ik de kant-en-klare schakeling van Busch te duur vind moet er daarom maar een alternatief komen. Uiteindelijk wordt het een héél eenvoudige schakeling met reed-contacten en relais. Contact 1 zet het licht op geel, contact 2 schakelt het gele licht uit en het rode aan en contact 3 zet het rode weer uit. Een paar extra reedcontacten dus maar wel en goedkope en betrouwbare oplossing.
De foto toont de onderzijde van de schakeling voor 1 overweg.
De schakelingen voor de 2 overwegen naast elkaar op de onderzijde van het bovenste niveau gemonteerd. Daarnaast zit een dioden matrix die de 2 overwegen en het inrijsein voor de halte 'schakelt'. Met de reedcontacten tussen de sporen worden meerdere relais gelijk geschakeld en daarom is de dioden matrix noodzakelijk (zie oudere bijdragen onder Elektra).
De onderzijde van één van de overweg-schakelingen in close-up. Elke schakeling bestaat uit 2 bi-stabiele relais. De ene schakelt tussen overweg aan of uit, de andere zet het licht op geel of rood.
De eerste draden zijn aan verbonden. De wisselbedieningen en voeding van de sporen zijn verbonden met het schakelpaneel. Achter het schakelpaneel ontstaat een behoorlijke kluwen van draden.
Links bovenin is één van de blokjes MDF met een daarin gemonteerde bovenleidingmast zichtbaar. Het onderste stukje van de mast moet ik nog afzagen.
De 2 schakelingen voor de overweg met alle bedrading aangesloten. Naast de relais is een spanningsregelaar gemonteerd die 16V wisselspanning omzet in 12V gelijkstroom. Daarmee worden de relais geschakeld en de LED's van de seinen en de nog te bouwen overweglichten gevoedt.
Het reedcontact dat de overweg van geel naar rood overschakelt op zijn plek tussen de sporen gemonteerd. De bundel draden die onder de plaat uitsteekt is voor het inrijsein dat hier vlakbij komt te staan. De kleur van de draden spreekt voor zicht; rood, groen en zwart.
De onderzijde van de bovenplaat is klaar! Een blik op alle bekabeling en elektronica die eerst getest is en functioneert. Nu maar hopen dat dat zo blijft.